Savaşın Getirdiği Kâr: Fosil Yakıt Şirketleri Saatte 30 Milyon Dolar Kazanıyor

Suudi Arabistan ve Rusya merkezli büyük petrol şirketleri, analizlere göre, savaşın etkisiyle tüketicilerden saatte 30 milyon dolardan fazla kâr elde ediyor. Uzmanlar, bu şirketlerin 2026 yılı sonuna kadar toplamda 234 milyar dolarlık ek kazanç sağlamasını bekliyor.

Yeni bir araştırma, dünyanın en büyük 100 petrol ve gaz şirketinin, İran’daki ABD-İsrail çatışmasının ilk ayında “hak edilmemiş” kâr olarak saatte 30 milyon dolardan fazla gelir elde ettiğini ortaya koydu. The Guardian için gerçekleştirilen analize göre, Saudi Aramco, Gazprom ve ExxonMobil bu kârların en büyük alıcıları arasında yer alırken, iklim eylemine karşı çıkan önemli aktörlerin kazanç sağlamaya devam ettiğini gösteriyor.

Savaşın etkisiyle Mart ayında petrol fiyatları varil başına ortalama 100 dolara yükseldi. Bu durum, yalnızca o ay için yaklaşık 23 milyar dolarlık beklenmedik kâr anlamına geliyor. Petrol ve gaz arzının savaş öncesi seviyelere dönmesi ise aylar alacak. Dolayısıyla fiyatların mevcut seviyelerde kalması halinde, enerji sektörü üzerine analiz ve danışmanlık hizmetleri sunan Rystad Energy’ye göre, şirketlerin yıl sonuna kadar toplam 234 milyar dolar kâr elde etmesi öngörülüyor.

Bu yüksek kârlar, benzin almak ve evlerini ısıtmak için yüksek fiyatlar ödeyen sıradan insanların cebinden çıkıyor. Aynı zamanda işletmeler de artan enerji maliyetleriyle mücadele etmek zorunda kalıyor. Birçok ülke, tüketicileri korumak amacıyla yakıt vergilerini düşürme yoluna gitti.

Petrol ve gaz şirketlerinin savaş kaynaklı kârlarına yönelik “beklenmedik kâr vergisi” uygulanması yönünde artan bir baskı var. Avrupa Komisyonu, Almanya, İspanya, İtalya, Portekiz ve Avusturya maliye bakanlarının bu talebini değerlendiriyor. 4 Nisan tarihli bir mektupta, bu tür bir verginin tüketicilere geçici destek sağlaması, enflasyonu kontrol altına alması ve kamu bütçelerine ek yük getirmeden uygulanabileceği ifade edildi. Savaşın başlamasından bu yana Avrupa Birliği’nin fosil yakıt faturası 22 milyar euro artmış durumda.

Saudi Aramco, bu süreçte en büyük kazanan konumunda. Petrol fiyatlarının varil başına ortalama 100 dolar seviyesinde kalması halinde, şirketin 2026’da savaş kaynaklı kârının 25,5 milyar dolara ulaşacağı tahmin ediliyor. Bu rakam, çoğunluğu devlete ait olan Suudi şirketinin zaten yüksek olan kârlarının üzerine ekleniyor. Suudi Arabistan, uzun yıllardır uluslararası iklim eylemlerini engelleme çabalarına öncülük ediyor.

Rus şirketleri Gazprom, Rosneft ve Lukoil ise yıl sonuna kadar İran bağlantılı savaş kârlarından toplamda 23,9 milyar dolar elde edebilecek. ExxonMobil, petrol fiyatının 100 dolar seviyesinde kalması durumunda 2026’da 11 milyar dolarlık “hak edilmemiş” savaş kârı elde edecek. Shell için bu rakam 6,8 milyar dolar olarak öngörülüyor. Ayrıca, savaşın başlamasından sonraki ayda hisse fiyatlarının artmasıyla bu şirketlerin piyasa değerleri de önemli ölçüde yükseldi. ExxonMobil’in değeri 118 milyar dolar, Shell’in ise 34 milyar dolar arttı. Chevron’un da savaş kaynaklı 9,2 milyar dolar ek kâr elde etmesi bekleniyor.

Artan petrol ve gaz fiyatları, Birleşmiş Milletler İklim Şefi Simon Stiell’in Mart ortasında yaptığı uyarıyı gündeme getirdi: “Fosil yakıtlara bağımlılık, ulusal güvenliği ve egemenliği zayıflatıyor; bunun yerine bağımlılık ve artan maliyetler getiriyor.”

Savaşla elde edilen bu kârlar, petrol ve gaz sektörünün uzun yıllardır son derece kârlı bir alan olmasına ekleniyor. Sektör, son elli yılda her yıl ortalama 1 trilyon dolar saf kâr elde etti. Ayrıca, fosil yakıt sektörü, Uluslararası Para Fonu verilerine göre, 2022’de toplam 1,3 trilyon dolara ulaşan doğrudan sübvansiyonlardan da yararlanıyor.

Çevre, insan hakları ve yolsuzluk konularında araştırmalar yapan Global Witness’ten Patrick Galey, durumu şu şekilde değerlendirdi: “Küresel kriz anları, petrol devleri için rekor kârlara dönüşmeye devam ederken sıradan insanlar bunun bedelini ödüyor. Hükümetler fosil yakıt bağımlılığını bırakmadığı sürece, hepimizin harcama gücü güçlü liderlerin keyfine bağlı kalacak.”

Tahmini savaş kârları, küresel petrol ve gaz sahalarına ilişkin ayrıntılı verileri, haberleri ve analizleri birleştirerek talebi de hesaba katıyor ve her sahadan ne kadar üretim yapılabileceğini öngörüyor. Beklenmedik savaş kârları, petrolün varil başına ortalama 100 dolar olduğu Mart ayındaki serbest nakit akışının, İran savaşı öncesinde 70 dolar olan fiyatla karşılaştırılmasıyla hesaplandı. Bu veriler; vergiler, telifler ve sermaye ile işletme giderleri düşüldükten sonraki tahmini “üretim” kârını ifade ediyor.

Saudi Aramco, Shell ve TotalEnergies konu hakkında yorum yapmayı reddederken, ExxonMobil, Chevron, Gazprom, Petrobras ve ADNOC ise yorum taleplerine yanıt vermedi.