Türkiye’nin Yerli Atomik Saati Uzaya Gönderildi
Türkiye’nin yerli Rubidyum Atomik Saati, uzayda test edilmek üzere fırlatıldı. Bu gelişme, uzay tabanlı zamanlama sistemleri için önemli bir adım.
Rubidyum Atomik Saat, kritik sistemlerin eş zamanlı çalışmasında önemli bir rol oynamak üzere alçak Dünya yörüngesinde test edilecek.
Türkiye Uzay Ajansı (TUA) öncülüğünde, TÜBİTAK Ulusal Metroloji Enstitüsü (UME) ana yükleniciliğinde ve TÜBİTAK UZAY ile İTÜNOVA’nın iş birliğiyle geliştirilen Rubidyum Atomik Saat (RAFS), 7 Temmuz tarihinde SpaceX’in Transporter-17 görevi kapsamında uzaya fırlatıldı. Küp uydu içerisinde faydalı yük olarak gönderilen RAFS’den ilk sinyal başarıyla alındı.
Milli Uzay Programı’nın stratejik hedefleri arasında yer alan Bölgesel Konumlama ve Zamanlama Sistemi (BKZS) için kritik bir öneme sahip olan RAFS, uzayda tarihçesini kazanmasıyla birlikte Türkiye’nin uzay tabanlı zamanlama ve frekans teknolojilerinde yerli ve milli yetkinliklerini geliştirmesi açısından önemli bir aşama kaydetmesini sağlayacaktır.
Atomik saatler, atomların ve elektronların enerji seviyeleri arasındaki sabit titreşim frekanslarını (rezonans) referans alarak zamanı son derece yüksek hassasiyetle ölçer. Rubidyum atomu, 1 saniyede farklı enerji seviyeleri arasında 6 milyar 834 milyon 682 bin 610 kez titreşmektedir.
Alçak Dünya yörüngesinde (LEO) en az bir yıl boyunca çalışacak olan RAFS, vakum, radyasyon, sıcaklık değişimleri ve uzayın zorlu çevre koşulları altında performansını gösterecek. Elde edilen zaman ve frekans verileri ise Türkiye’deki yer istasyonları üzerinden izlenerek analiz edilecektir.
Bu teknoloji, haberleşme, navigasyon, bilimsel araştırmalar ve uydu sistemleri gibi birçok kritik alanda önemli katkılar sağlayacaktır. Uzay ortamında elde edilecek veriler, gelecekte uydu sistemleri, haberleşme altyapıları, navigasyon uygulamaları ve bilimsel uzay görevlerinde kullanılacak yüksek hassasiyetli atomik saat teknolojilerinin geliştirilmesine katkıda bulunacaktır.
Projenin temelleri 2020 yılında atıldı.
TUA ve TÜBİTAK UME arasında, atomik saatin uzayda kullanılabilir hale getirilmesi için gerekli iş birliği protokolü 28 Eylül 2020 tarihinde imzalanmıştı. Atomik saatin uzay ortamında kullanılmaya başlanmasıyla birlikte, gönderdiği sinyallerin ölçümü sayesinde konum hesaplaması yapılması mümkün hale gelecek. Bu gelişme, Türkiye’nin ulusal atomik saat teknolojisinin uzay sistemlerine entegrasyonu açısından önemli bir adım olarak değerlendiriliyor.
TÜBİTAK UME, 2026 yılı itibarıyla yürürlüğe girmesi beklenen yeni zaman birimi tanımına uyum sağlamak ve yerli konumlama sistemlerinde kullanılabilecek yüksek hassasiyetli zaman referansı geliştirmek amacıyla Stronsiyum Tabanlı Optik Atomik Saat Projesi’ni de başlatmıştır.
