İstihdam Maliyetleri Düşerken İş Gücü Sayısı Azalıyor
Türkiye’de istihdam maliyetleri düşerken, istihdam edilen kişi sayısı önemli ölçüde geriliyor.
HÜSEYİN GÖKÇE/ANKARA
Türkiye’de bir kişinin istihdamı için gereken yatırım maliyeti 2020 yılında 593 bin dolar iken, bu rakam 2024 yılı itibarıyla 181 bin dolara kadar düştü. Ancak bu düşüşe rağmen, istihdam edilen kişi sayısı 294 binden 139 bine geriledi. Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı’nın yatırım teşviklerine dair verilerine göre, teşvikli yatırımlar, enflasyona rağmen TL cinsinden önemli bir azalma gösterdi. 2020 yılında 1 trilyon 225 milyar lira olan sabit yatırım tutarı, 2021’de 1 trilyon 215 milyar liraya geriledi. 2022’de 220 milyar liralık bir artışla 1 trilyon 435 milyar liraya yükselirken, 2023 yılı teşvikli yatırımlar açısından rekor bir yıl oldu ve toplamda 1 trilyon 661 milyar lira yatırım yapıldı. Ancak 2024 yılında bu rakam 386 milyar lira azalarak 1 trilyon 275 milyar liraya düştü ve 2025 yılında da 273 milyar lira daha azalarak 1 trilyon 2 milyar liraya indi.
Teşvik sisteminde 2025 yılının Mayıs ayında yapılan değişikliklerden sonra, Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, teşvik istatistiklerini önemli ölçüde azaltarak yayımlamaya başladı. Bakanlığın verilerine göre, 2020 yılında döviz cinsinden bir kişiyi istihdam etmek için gereken yatırım tutarı 593 bin dolar iken, bu rakam 2021’de 381 bin dolara, 2022’de 249 bin dolara ve 2023’te 211 bin dolara geriledi. 2024 yılında bu tutar 143 bin dolara düşerken, 2025 yılı itibarıyla yaklaşık 40 bin dolarlık bir artışla 181 bin dolara yükseldi. Ancak, teşvikli yatırımlarla yaratılan istihdam, 270 bin 929’dan 139 bin 542’ye düşerek neredeyse yarı yarıya azaldı. Son altı yıl içinde en yüksek istihdam 358 bin 614 ile 2021 yılında gerçekleşti.
Emek yoğun sektörlerde istihdamın korunması amacıyla Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı, KOSGEB ve İŞKUR tarafından başlatılan destek paketine başvurular 30 Nisan’da sona erecek. Bu kapsamda işletmelere 50 milyon liraya kadar yüzde 10 oranında finansman desteği sağlanacak. Bu destek, yalnızca vergi ve SGK prim borçlarının ödenmesinde kullanılabilecek. Toplam büyüklüğü 100 milyar lira olan destek paketi, “NACE Kodu Kısım-C İmalat” alanında faaliyet gösteren KOBİ’ler ve büyük işletmelere, anlaşmalı 15 banka aracılığıyla kredi imkanı sunuyor. İstihdamı Koruma Paketi çerçevesinde sağlanacak kredi tutarı, 2025 yılı Kasım ve Aralık aylarındaki prime esas kazanç toplamının aylık ortalamasını aşamayacak. İşletmelere 50 milyon lira üst limit belirlenirken, bu limit yıl içinde tek seferde kullandırılacak.
T.C. Ziraat Bankası, Türkiye Vakıflar Bankası, Türkiye İş Bankası, Türkiye Halk Bankası, Türkiye Garanti Bankası, Yapı ve Kredi Bankası, Akbank, DenizBank, Kuveyt Türk Katılım Bankası, Türk Ekonomi Bankası, Ziraat Katılım Bankası, Vakıf Katılım Bankası, Albaraka Türk Katılım Bankası, Emlak Katılım Bankası ve Türkiye Finans Katılım Bankası, bu krediye aracılık edecek bankalar arasında yer alıyor. Teminat sıkıntısı yaşayan KOBİ’lere, kefalet sistemi kapsamındaki şirketler aracılığıyla teminat desteği sağlanacak. Bu kapsamda; Kredi Garanti Fonu A.Ş. (KGF), Katılım Finans Kefalet A.Ş. (KFK) ve İhracatı Geliştirme A.Ş. (İGE) KOBİ’lere teminat sağlayacak.
Desteklerden yararlanabilmek için, işletmelerin 2025 yılı Kasım ve Aralık aylarındaki prim gün sayısını korumaları şartı getirildi. Yani, istihdamı azaltmamış olmaları gerekiyor. Tekstil, giyim, deri ve mobilya imalatı gibi belirli sektörlerde, korunan her bir istihdam için 30 prim gün karşılığı 3.500 TL geri ödemesiz destek verilecek ve işletme başına üst limit 10 milyon 458 bin lira olacak. Diğer sektörler için ise kullanılacak kredilerde 50 milyon liraya kadar 10 puan finansman desteği sağlanacak. Bu krediler, 6 aya kadar anapara ödemesiz ve en fazla 36 ay vade ile kullandırılacak. Sağlanacak finansman yalnızca vergi ve SGK prim borçlarının ödenmesinde kullanılabilecek.
