New York Times: İran’ın 7 günlük planı masada
New York Times, İran’ın ABD’ye sunduğu 7 günlük planı yazdı. Teklifte Hürmüz Boğazı’nın açılması, nükleer görüşmeler ve 12 milyar dolar talebi var.
New York Times’ın haberine göre İran, ABD ile süren çatışmaları sona erdirmek amacıyla Washington yönetimine yedi günlük bir yol haritası sundu. Plan kapsamında, belirli koşulların yerine getirilmesi halinde Hürmüz Boğazı’nın yeniden deniz trafiğine açılması ve nükleer müzakerelerin başlatılması öngörülüyor.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Birleşmiş Milletler 81. Genel Kurulu kapsamında düzenlediği basın toplantısında, teklifin çatışmaların durdurulmasını, boğazın açılmasını ve ardından kapsamlı nükleer görüşmelerin başlamasını içerdiğini açıkladı. Erakçi, Washington’ın kabul etmesi durumunda planın hemen uygulanabileceğini belirtti.
İran’ın 7 günlük planı, haziran ayında iki ülke arasında hazırlanan ancak kısa sürede geçerliliğini yitiren mutabakat metnindeki taahhütlere büyük ölçüde benziyor. Erakçi’nin aktardığına göre arabulucular aracılığıyla ABD’ye iletilen öneride, gerekli şartlar sağlanırsa Hürmüz Boğazı’nın yedinci günün sonunda açılması ve müzakerelerin yeniden başlaması teklif ediliyor. İranlı bakan, anlaşmaya ABD ara seçimlerinden önce ulaşılmasının daha uygun olacağını da söyledi.
Görüşmeler hakkında bilgi sahibi Amerikalı bir yetkili ise yönetimin arabulucular üzerinden olumlu ve yapıcı temaslar yürüttüğünü, ancak Washington’ın bir anlaşmaya varmak için acele etmeyeceğini ifade etti.
İran’ın talepleri arasında 12 milyar dolar var
Haberde, teklifin ABD Başkanı Donald Trump ile İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın Birleşmiş Milletler kürsüsünde karşılıklı sert açıklamalar yaptığı dönemde gündeme geldiği belirtildi. Trump’ın anlaşmaya varılmaması halinde İran’ı “yok etmekle” tehdit ettiği, Pezeşkiyan’ın ise ülkesine baskı uygulanamayacağını söylediği hatırlatıldı.
İran’ın önerdiği şartlar arasında yedi gün boyunca Lübnan da dahil olmak üzere tüm çatışmaların durdurulması bulunuyor. Tahran ayrıca ABD’nin İran’a ait olduğu tahmin edilen en az 12 milyar dolarlık dondurulmuş varlığı serbest bırakmasını, İran petrolüne yönelik yaptırımları kaldırmasını ve deniz ablukasını sona erdirmesini istiyor.
Bu adımların hayata geçirilmesinin ardından Hürmüz Boğazı’nın yedinci gün açılması ve nükleer müzakerelerin derhal başlatılması planlanıyor. Trump ise İran’ın nükleer silah edinmesini engellemenin temel hedefi olduğunu; bunun diplomatik anlaşma yoluyla ya da yeni saldırılarla sağlanabileceğini savunuyor.
Mesajlar Katar üzerinden iletildi
İki ülkenin yaklaşık yedi aydır savaş halinde olduğuna dikkat çekilen haberde, çatışmaların şubat ayı sonunda ABD ve İsrail’in İran’ın dini lideri Ali Hamaney ile askeri komuta kademesini hedef alan hava saldırılarıyla başladığı aktarıldı. Trump’ın savaşın başlangıcında çatışmaların birkaç hafta içinde sona ereceğini söylediği, ancak sürecin petrol, enerji ve gıda fiyatlarını küresel ölçekte etkilediği belirtildi.
Diplomatik temaslarda Katar’ın arabulucu rolü üstlendiği bildirildi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, Katar’ın ev sahipliğinde gerçekleşen üç saatlik toplantının uzlaşmayla sonuçlanmadığını açıklamıştı. Buna karşın Abbas Erakçi’nin 22 Eylül’de ABD Özel Temsilcisi Steve Witkoff ve Jared Kushner ile Katar üzerinden mesaj alışverişinde bulunduğu kaydedildi. Erakçi görüşmeyi verimli olarak nitelendirirken, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi de yeni temasların gerçekleşebileceğini duyurdu.
New York Times, yaptırımlar, yüksek gıda enflasyonu, ilaç sıkıntısı ve ticaretteki aksamalar nedeniyle İran ekonomisinin ciddi baskı altında bulunduğuna işaret etti. Analistler, Trump’ın ara seçimler öncesinde savaşı sona erdirmenin siyasi avantajı ile Tahran üzerindeki ekonomik baskıyı sürdürme hedefi arasında denge kurması gerektiğini değerlendiriyor.
Crisis Group İran Projesi Direktörü ve Başkan Danışmanı Ali Vaez, öneriyi “akıllıca bir hamle” olarak yorumladı. Vaez’e göre plan, kamuoyunda yeterli destek görmeyen savaşı sona erdirerek enerji fiyatlarını düşürebileceği için Trump açısından cazip olabilir. Uzman ayrıca teklifin İran’ın lehine olan koşulları yeniden gündeme getirdiğini ve nükleer görüşmelere ulaşma takvimini daraltarak ABD Başkanı’na seçenek sunduğunu belirtti.
